Pocta Leonardu Cohenovi

Legenda zemřela

Leonard Cohen, kanadský zpěvák a básník, zemřel 7. listopadu 2016. Newyorský deník Forverts na svých stránkách k jeho poctě uveřejnil video vynikajícího amerického klezmera, zpěváka a překladatele Daniela Kahna, který zpívá Cohenovu snad nejznámější píseň Hallelujah ve vlastním (a vynikajícím) překladu do jidiš.

Překlad do jazyka, kterým mluvili ještě Cohenovi prarodiče, vyzdvihl v textu mnoho ukrytého významu, narážek na příběhy z Tanachu a na koncepty židovské tradice a víry. To vše ale při zachování oné zadumané, tak trochu rebelské, ale přitom stále hluboce procítěné a – snad se nemusíme bát to říci – svým způsobem zbožné atmosféry, která je pro Cohenovu poezii, tu psanou i tu zpívanou, tak typická.

Přinášíme vám jidiš text v originále, ve standardním přepisu do latinky a v doslovném překladu, který usnadní sledování textu, který za to opravdu stojí:

געווען אַ ניגון ווי אַ סוד
וואָס דוד האָט געשפּילט פֿאַר גאָט
נאָר דיר וואָלט׳ס נישט געווען אַזאַ ישועה
מע זינגט אַזוי: אַ פֿאַ, אַ סאָל
אַ מי שברך הייבט אַ קול
דער דולער מלך וועבט אַ הללויה

Geven a nign vi a sod,
Vos Dovid hot geshpilt far Got.
Nor dir volt’s nisht geven aza yeshue.
Me zingt azoy: a fa, a sol,
A misheberekh heybt a kol,
Der duler meylekh vebt a haleluye…
Byl kdysi nápěv, jako tajemství,
co ho David hrál před Bohem.
Jenže pro tebe to nemělo být takové spasení.
Zpívá se takhle: F, G,
po stupnici stoupá hlas,
zmatený král spřáda Haleluja…

דײַן אמונה איז געוואָרן שוואַך
בת שבֿע באָדט זיך אויפֿן דאַך
איר חן און די לבֿנה דײַן רפֿואה
זי נעמט דײַן גוף, זי נעמט דײַן קאָפּ
זי שנײַדט פֿון דײַנע האָר אַ צאָפּ
און ציט פֿון מויל אַראָפּ אַ הללויה

Dayn emune iz gevorn shvakh,
Basheva bodt zikh afn dakh,
Ir kheyn un di levone dayn refue
Zi nemt dayn guf, zi nemt dayn kop,
Zi shnaydt fun dayne hor a tsop
Un tsit fun moyl arop a haleluye…
Tvá víra zeslábla,
Batšeba se koupe na střeše,
její půvab s měsícem jsou tvým lékem.
Vezme si tvé tělo, vezme si tvou hlavu,
z tvých vlasů ustřihne pramen
a z úst vymáčkne Haleluja…

אָ טײַערע איך קען דײַן סטיל
איך בין געשלאָפֿן אויף דײַן דיל
כ׳האָב קיינמאָל נישט געלעבט מיט אַזאַ צנועה
און איך זע דײַן שלאָס, איך זע דײַן פֿאָן
אַ האַרץ איז נישט קיין מלכס טראָן
ס׳איז אַ קאַלטע און אַ קאַליע הללויה

O tayere, ikh ken dayn stil,
Ikh bin geshlofn af dayn dil,
Kh’hob keynmol nisht gelebt mit aza tsnue
Ikh ze dayn shlos,
ikh ze dayn fon,
A harts iz nisht keyn meylekhs tron,
S’iz a kalte un a kalye haleluye…
O, drahá, já znám tvůj styl,
spával jsem na tvé podlaze,
nikdy v životě jsem nežil s takovou světicí.
Znám tvůj hrad,
znám tvůj prapor,
srdce není trůnem pro krále,
je to chladné a rozbité Haleluja…
אוי ווי אַמאָל, טאָ זאָג מיר אויס
וואָס טוט זיך דאָרטן אין דײַן שויס
טאָ וואָס זשע דאַרפֿסט זיך שעמען ווי אַ בתולה
און געדענק ווי כ׳האָב אין דיר גערוט
ווי די שכינה גלוט אין אונדזער בלוט
און יעדער אָטעם טוט אַ הללויה
Oy vi amol, to zog mir oys
Vos tut zikh dortn in dayn shoys?
To vos zhe darfst zikh shemen vi a bsule?
Nor gedenk vi kh’hob in dir gerut,
Vi di shkhine glut in undzer blut,
Un yeder otem tut a haleluye…
Oj, tak jako dřív mi pověz,
co se děje tam v tvém klíně?
Copak se musíš stydět jako panna?
Vzpomínám, jak jsem v tobě prodléval,
jak nám Šechina hořela v krvi,
a z každého vydechnutí vycházelo Haleluja…
זאָל זײַן מײַן גאָט איז גאָר נישטאָ
און ליבע זאָל זײַן כּל מום רע
אַ פּוסטער טרוים צעבראָכן און מכולה
נישט קיין געוויין אין מיטן נאַכט
נישט קיין בעל־תּשובֿה אויפֿגעוואַכט
נאָר אַן עלנטע קול־קורא הללויה
Zol zayn mayn got iz gor nishto
Un libe zol zayn kol-mumro,
A puster troym tsebrokhn un mekhule,
Nisht keyn geveyn in mitn nakht,
Nisht keyn bal-tshuve oyfgevakht,
Nor an elnte kol-koyre haleluye…
Možná, že můj Bůh vůbec není
a možná je láska jenom zvrhlostí,
pustý sen, rozbitý a padlý,
žádné volání vprostřed noci,
žádný spravedlivý se neprobudí,
jen utrápené, osamělé Haleluja…
אַן אַפּיקורס רופֿסטו מיך
מיט שם־הוויה לעסטער איך
איז מילא, איך דערוואַרט נישט קיין גאולה
נאָר ס׳ברענט זיך הייס אין יעדן אות
פֿון אַלף־בית גאָר ביזן סוף
די הייליקע און קאַליע הללויה
An apikoyres rufstu mikh,
Mit shem-havaye lester ikh,
Iz meyle, ikh dervart nisht keyn geule.
Nor s’brent zikh heys in yedn os
Fun alef beys gor bizn sof
Di heylike un kalye haleluye…
Nevěřícím mě nazýváš,
Svatým Jménem se rouhám,
ale to je jedno, já už nečekám žádné spasení.
Přesto to žárem plane v každém písmeni,
od alef a bet až do konce:
To svaté a rozbité Haleluja…
און דאָס איז אַלץ, ס׳איז נישט קיין סך
איך מאַך דערווײַלע וואָס איך מאַך
איך קום דאָ ווי אַ מענטש, נישט קיין שילוּיע
כאָטש אַלץ פֿאַרלוירן סײַ ווי סײַ
וועל איך פֿאַרלויבן אדני
און שרײַבן ווי לחיים הללויה
Un dos iz alts, s’iz nisht keyn sakh.
Ikh makh dervayle vos ikh makh.
Ikh kum do vi a mentsh,
nisht keyn shiluye.
Khotsh alts farloyrn say vi say
Vel ikh farloybn “Adoynay”
Un shrayen vi l’khayem “haleluye.”
A to je všechno, o nic nejde.
Já si zatím dělám co dělám.
Přicházím sem jako člověk,
ne jako nějaký darebák,
A protože je to ztracené tak jak tak
budu tedy chválit Hospodina
a křičet jako by to bylo “le-chajim”: Haleluja…